Đối tượng · Thuộc tính · Liên kết
Đối tượngThuộc tínhLiên kết
"Trong nghiệp vụ có những gì, mô tả ra sao, nối với nhau thế nào?"
Khái niệm
Ontology, hiểu qua sáu viên gạch — và ba tầng.
Mọi lớp nghĩa, dù lớn đến đâu, đều ráp từ vài loại "viên gạch". Hiểu cách chúng xếp thành ba tầng là hiểu phần lõi.
Sáu viên gạch, ba tầng
Sáu viên gạch không ngang hàng. Chúng thuộc ba tầng khác nhau — và lẫn lộn ba tầng này là lỗi thường gặp nhất.
Phân biệt này không hình thức: "một đối tượng tồn tại" khác "một sự kiện đã xảy ra" khác "một quy tắc phải giữ" — trộn chúng vào một rổ là lúc mô hình bắt đầu nói dối.
Hành động · Sự kiện
Hành độngSự kiện
"Có thể làm gì, và điều gì đã xảy ra?"
Chính sách
Chính sách
"Quy tắc nào bắt buộc phải đúng?"
Bạn từng làm điều này rồi — chỉ là rời rạc.
| Bảng chú giải / Data dictionary | Lớp nghĩa (ontology) | |
|---|---|---|
| Cho bạn | Danh sách từ + định nghĩa | Các khái niệm đã nối với nhau |
| Máy làm được | Tra cứu từng từ | Đi theo mối nối để suy luận |
| Khi sửa | Mỗi nơi một bản, dễ lệch | Một nguồn nghĩa, ai cũng tham chiếu |
Lớp nghĩa không thay thế database hay tài liệu. Nó thêm thứ chúng thiếu: các mối nối mà máy có thể đi theo.
Một thay đổi nhỏ trong cách nghĩ: từ "đóng" sang "mở".
Cách cũ (bảng, schema cứng) ngầm giả định: những gì không ghi trong bảng thì coi như không tồn tại — một thế giới đóng.
Lớp nghĩa cho phép một thế giới mở: thiếu một thông tin không có nghĩa nó sai, chỉ là chưa biết. Máy có thể suy ra điều mới từ các mối nối, thay vì chỉ đọc lại điều đã nhập.
Khác biệt nghe nhỏ, nhưng nó đổi cả cách ta kiểm tra dữ liệu và cách máy lập luận.
Đứng trên vai những người đi trước.
Ý tưởng "mô tả nghĩa cho máy hiểu" không mới — nó là cả một dòng nghiên cứu lâu đời về biểu diễn tri thức (knowledge representation) và web ngữ nghĩa (semantic web). ontology.vn không phát minh lại điều đó.
Điều chúng tôi tập trung là làm nó dễ tiếp cận bằng tiếng Việt, bám bối cảnh doanh nghiệp Việt — để người làm thật sự dùng được, thay vì dừng ở lý thuyết.
Dành cho người đọc kỹ thuật
Lớp nghĩa hiện đại kế thừa các chuẩn mở đã có trong giới (mô hình hoá khái niệm, ràng buộc, suy luận). M1 này cố ý dừng ở mức ý niệm; phần công cụ và cách hiện thực hoá sẽ mở dần ở các chặng sau.
Đó là phần lõi.
Bạn vừa nắm cái khung. Phần còn lại — cách tự xây một lớp nghĩa — sẽ mở dần ở các chặng tới.